Kurtuluş sürüyordu.
Enver Paşa İngilizlerle gizlice üç görüşme yapmıştı.
Yeni ortaya çıkan bu görüşme belgelerine göre bakın Enver PaÅŸa ne teklif etmiÅŸ?Enver PaÅŸa’nın KurtuluÅŸ Savaşı sürerken Ä°ngilizler’le üç ayrı gizli görüşme yaptığı belgelendi.
Ä°ngiliz istihbarat raporlarına göre, Türkiye’nin bağımsızlığının tanınması karşılığında Ä°ngiltere’ye BolÅŸevikler ile iÅŸbirliÄŸinden vazgeçmeyi öneren Enver PaÅŸa, ‘AnlaÅŸma olursa Mustafa Kemal lider olabilir’ diyor.
ONUNLA ARAMIZ ÇOK Ä°YÄ° TÃœRK Tarih Kurumu’nda yürütülen bir proje kapsamında 2004-2009 yılları arasında ABD, Ä°ngiltere ve Alman milli arÅŸivlerinde incelemeler yapan Balıkesir Ãœniversitesi Öğretim Ãœyesi Doç.
Bülent Özdemir, İngiliz istihbarat raporlarına ulaşmayı başardı.
Ä°ngiltere SavaÅŸ Bakanlığı, belgeleri ve istihbarat raporlarının yer aldığı, ‘War Oficce’de incelemeler yapan Doç.
Özdemir, Enver PaÅŸa’nın Ä°ngiliz istihbarat subayı Ivor Hadley ile 6 Ocak 1920, 16 Ocak 1920 ve 24 Åžubat 1920 tarihlerinde Berlin’de bir araya geldiÄŸini ortaya çıkardı.
ENVER PAÅžA’NIN Ä°NGÄ°LÄ°ZLER’E TEKLÄ°FÄ°Ä°stihbarat raporlarına göre, Enver PaÅŸa, Ä°ngiliz subayına ‘Anadolu’da KurtuluÅŸ Savaşı’nı yürüten Mustafa Kemal sizi ciddiye alacak mı’ sorusuna ÅŸu yanıtı veriyor: ‘Mustafa’yla aramız iyi.
Mustafa, imkanlar dahilinde İngiltere ile anlaşabileceğini ve gerekirse benim altımda sıradan bir subay olarak çalışabileceğini söylüyor.
EÄŸer bir anlaÅŸma olacaksa Ä°ngiltere’nin Mustafa Kemal’i bir lider olarak tanımasında benim açımdan bir sakınca yoktur.
Önemli deÄŸil, lider Mustafa Kemal olsun.’ MEÇHUL KADIN ARACI Ä°NGÄ°LÄ°Z arÅŸivlerine göre, ilk görüşme Enver PaÅŸa’nın eÅŸi Naciye Hanım ve 3 yaşındaki kızı Türkan’ı Ä°ngiltere üzerinden getirdiÄŸi Almanya’daki, ‘17 Knausstasse Grunewold-Berlin’ adresinde gerçekleÅŸti.
6 Ocak 1920’de kimliÄŸi belirsiz bir kadın, Ä°stihbarat Binbaşısı Ä°vor Hadley’i, telefonla arayarak ‘Enver PaÅŸa ile görüşmek ister misiniz?’ diye sordu.
Ä°stihbaratçı bu telefona, ‘O meÅŸhur Enver PaÅŸa mı?’ diye karşılık verip görüşmeyi kabul etti.
Ä°STANBUL BiRiNCi GÖRÜŞME 6 OCAK 1920 Vatansever olduÄŸunu söyleyerek iÅŸbirliÄŸi önerdi Ä°stihbarat Binbaşı Hadley, Ä°ngiliz SavaÅŸ Bakanlığı kayıtlarına da giren ilk görüşmeyi şöyle anlatıyor: ‘Enver PaÅŸa söze bir vatansever olduÄŸunu söyleyerek baÅŸladı.
Savaşın kaybedildiÄŸini, bir asker olarak bunu kabullendiÄŸini ve Türkiye’nin gerçek dost olarak Ä°ngiltere’yi gördüğünü söyleyerek, gizli bir iÅŸbirliÄŸi teklif etti.’ Hadley, Enver PaÅŸa’nın görüşmede kendisine, ‘EÄŸer Türkiye ile bir iÅŸbirliÄŸi yaparsanız Ä°ngiltere’nin Mısır’da ve diÄŸer Müslüman doÄŸu ülkelerinde (Özellikle Hindistan-Afganistan) yaÅŸadığı sorunların çözümü konusunda bizzat çalışarak nüfuzunu kullanacağını, ve bu teklifin doÄŸrudan Savunma Bakanı Wınston Churchill’e iletilmesini istediÄŸini’ söylüyor.
Binbaşı Hadley, ‘Londra’ya gidip bunları Churchill’e anlattım.
O da o sırada Paris Barış Görüşmeleri’nde olan BaÅŸbakan Lord Crouzon’a gönderdi’ diye de ekliyor.
iKiNCi GÖRÜŞME 16 OCAK 1920 Enver PaÅŸa ‘Profesör Ali’ takma adını kullanıyordu HADLEY: Churcill’in bilgisiyle 16 Ocak 1920’de Berlin’deki adreste ‘Profesör Ali’ takma adını kullanan Enver PaÅŸa ile ikinci kez görüştük.
‘Mustafa Kemal sizi ciddiye alacak mı?’ diye sordum.
Enver PaÅŸa da ‘Mustafa, imkanlar dahilinde Ä°ngiltere ile anlaÅŸabileceÄŸini, gerekirse benim altımda sıradan bir subay olarak çalışabileceÄŸini söylüyor.
AnlaÅŸma olacaksa Ä°ngiltere’nin Mustafa Kemal’i lider olarak tanımasında benim açımdan bir sakınca yoktur.
Lider Mustafa Kemal olsun’ dedi.
ÜÇÜNCÃœ GÖRÜŞME 24 ÅžUBAT 1920 Bağımsız Türkiye’ye karşılık BolÅŸevikler ‘ENVER PaÅŸa, 24 Åžubat 1920’de acil görüşme talebinde bulundu.
Bu görüşmede Enver PaÅŸa, anlaÅŸma halinde; 1- BolÅŸevikler’in Kafkasya yoluyla Ä°ran’a kadar gitmesini engelleyeceÄŸim.
2- Afganistan ve Ä°ran’da Ä°ngiliz karşıtlığının ortadan kalkması için çalışacağım.
3- Mısır’a belli oranda bağımsızlık verilirse, ‘Oradaki milliyetçilere Ä°ngiltere ile yakın iliÅŸkide çalışın’ telkinlerinde bulunacağını söyledi.
Enver PaÅŸa, bunları tam bağımsız yeni bir Türkiye karşılığında yapabileceÄŸini ifade etti.’ Ä°ngilizler’e blöf yaptı Doç.
Bülent Özdemir (Balıkesir Ãœnv.): Bütün bu geliÅŸmeler, Enver PaÅŸa’nın öncelikle Ä°ngiltere ile anlaÅŸmak istediÄŸini, Sovyet hükümeti ile yapacağı görüşmelerin daha çok B planı olduÄŸunu ve yine Sovyet Rusya’nın opsiyonunu Ä°ngiltere’ye karşı bir blöf olarak kullandığını gösteriyor.
Mustafa ArmaÄŸan (Tarihçi-yazar): Almanlar’la görüşmelerini biliyoruz.
Ruslar’la görüşmeleri yayımlandı.
Atatürk’le ilgili sözlerini açıkcası hiç duymamıştım.
Doç.
Hakan Kırımlı (Bilkent Ünv.): Kesinlikle böyle bir görüşme olmuştur.
Enver PaÅŸa’nın o dönemdeki yazışmaları baÄŸlamında bakılınca bu görüşme gerçektir.